Gebelikte Çarpıntı ve Nefes Darlığı

Özet

Gebelikte vücudun dolaşım sistemi önemli ölçüde değişir. Kan hacmi artar, kalp daha fazla kan pompalar ve gebeliğin ilerleyen haftalarında büyüyen rahim diyaframı yukarı iterek nefes alma hissini değiştirebilir. Bu nedenle bazı kadınlar merdiven çıkarken daha çabuk yorulduklarını, kalplerinin daha hızlı attığını veya ara ara nefes nefese kaldıklarını fark eder.

Bunların bir kısmı gebeliğin fizyolojik değişiklikleriyle uyumlu olabilir. Ancak çarpıntı ve nefes darlığı, bazen anemi, tiroid hastalığı, astım, ritim bozukluğu, kalp hastalığı veya pıhtı gibi daha ciddi nedenlerin belirtisi de olabilir.

Gebelikte çarpıntı neden olur?

Çarpıntı, kalbin hızlı, güçlü, düzensiz veya atlar gibi hissedilmesidir. Gebelikte şu nedenlerle ortaya çıkabilir:

• kan hacminin artması
• kalbin daha fazla çalışması
• yorgunluk ve uykusuzluk
• kaygı
• kansızlık
• tiroid bozuklukları
• kafein veya bazı ilaçlar
• sıvı kaybı

Kısa süreli, dinlenince geçen ve başka belirti eşlik etmeyen çarpıntılar daha düşük riskli olabilir. Fakat sık tekrarlayan, uzun süren veya bayılma hissiyle birlikte olan çarpıntılar değerlendirilmelidir.

Nefes darlığı ne zaman fizyolojik olabilir?

Gebeliğin ilerleyen dönemlerinde hafif eforla nefes nefese kalma daha sık görülür. Özellikle yürürken, merdiven çıkarken veya yatış pozisyonu değiştiğinde nefesin daha fark edilir hale gelmesi bazen normal gebelik değişimleriyle ilişkili olabilir.

Fakat nefes darlığı istirahatte oluyorsa, giderek artıyorsa, gece düz yatarken belirginleşiyorsa veya göğüs ağrısıyla birlikteyse farklı nedenler düşünülmelidir.

Anemi, tiroid ve astım nasıl rol oynar?

Gebelikte çarpıntı ve nefes darlığının sık gözden kaçan nedenlerinden biri kansızlıktır. Anemide vücut oksijen taşıma kapasitesini telafi etmek için kalbi daha hızlı çalıştırabilir. Bu da çarpıntı, eforla yorulma ve nefes nefese kalma şeklinde hissedilebilir.

Tiroid hormonlarının fazla çalışması da çarpıntı, terleme, kilo değişimi ve huzursuzluk yapabilir. Astım öyküsü olanlarda ise gebelikte nefes darlığı sadece gebeliğin doğal sonucu gibi görülmemeli, solunum kontrolü ayrıca değerlendirilmelidir.

Kalp ve akciğer açısından hangi belirtiler önemlidir?

Aşağıdaki belirtiler varsa çarpıntı veya nefes darlığını basit gebelik belirtisi gibi değerlendirmemek gerekir:

• göğüs ağrısı veya baskı hissi
• bayılma veya bayılacak gibi olma
• istirahatte nefes darlığı
• düz yatınca nefes alamama
• morarma
• kanlı öksürük
• tek bacakta şişlik ve ağrı
• çarpıntının uzun sürmesi veya düzensiz olması

Bu belirtiler kalp, akciğer ya da pıhtı gibi acil değerlendirilmesi gereken durumları düşündürebilir.

Evde takip ederken nelere dikkat edilir?

Daha hafif ve kısa süreli yakınmalarda şu bilgiler not edilebilir:

• çarpıntı ne kadar sürüyor?
• dinlenince geçiyor mu?
• nefes darlığı eforla mı, istirahatte mi oluyor?
• baş dönmesi, göğüs ağrısı veya bayılma eşlik ediyor mu?
• kansızlık, tiroid veya astım öyküsü var mı?

Bu bilgiler muayenede doğru değerlendirme için çok faydalıdır. Gerekirse tam kan sayımı, tiroid testleri, EKG veya ek değerlendirmeler planlanabilir.

Ne zaman acil değerlendirme gerekir?

Şu durumlarda beklemeyin:

• çarpıntı göğüs ağrısı ile birlikteyse
• nefes darlığı istirahatte belirginse
• bayılma veya ciddi baş dönmesi oluyorsa
• dudaklarda morarma varsa
• tek bacakta ağrılı şişlik varsa
• nefes darlığı ani başladıysa

Gebelikte çarpıntı ve nefes darlığı çoğu zaman açıklanabilir nedenlerle ortaya çıkar; ancak bazı belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Burada güvenli olan, özellikle yeni ve belirgin şikâyetlerde sebebi netleştirmektir.

Sık yanlış bilinenler

Gebelikte çarpıntı her zaman normaldir

Hayır. Kısa süreli olabilir ama sık, uzun süren veya başka belirtilerle birlikte olan çarpıntı değerlendirilmelidir.

Nefes darlığı gebelikte kaçınılmazdır, bakmaya gerek yoktur

Hafif eforla artabilir; ancak istirahatte veya göğüs ağrısıyla birlikteyse önemlidir.

Çarpıntı sadece kaygıdan olur

Kaygı etkileyebilir ama anemi, tiroid ve kalp ritim sorunları da düşünülmelidir.

Bacak şişliği gebelikte hep normaldir

İki taraflı hafif ödem sık olabilir; tek taraflı ağrılı şişlik farklı değerlendirilmelidir.

Çarpıntı ve nefes darlığında amaç panik yapmak değil, belirtilerin sınırını doğru çizmektir. Dinlenince geçen hafif yakınmalar çoğu zaman izlenebilirken, istirahatte nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma veya tek taraflı bacak şişliği olduğunda değerlendirme gecikmemelidir.