Kadında İnfertilite Testleri Nelerdir?

Özet

İnfertilite değerlendirmesi konuşulurken en sık yapılan hata, bunu yalnızca “kadına bakılan testler” gibi düşünmektir. Oysa infertilite çiftin ortak konusu olabilir ve değerlendirme çoğu zaman hem kadın hem erkek için aynı dönemde başlar. Kadın tarafında ise amaç, tek tek çok sayıda test istemek değil; en sık nedenleri en az gereksiz işlemle, doğru sırayla değerlendirmektir.

Bu nedenle iyi bir infertilite değerlendirmesi, uzun bir laboratuvar listesiyle değil; düzenli bir öykü, yumurtlama değerlendirmesi, tüplerin açıklığı, rahim yapısı ve eşlik eden risklerin birlikte ele alınmasıyla yapılır.

İnfertilite değerlendirmesine ne zaman başlanır?

Genel yaklaşım şöyledir:

• 35 yaşın altında, düzenli korunmasız ilişkiye rağmen 12 ay içinde gebelik olmuyorsa değerlendirme başlanır
• 35 yaş ve üzerindeyse bu süre 6 aya iner
• 40 yaş üzerindeyse ya da bilinen risk faktörü varsa daha erken değerlendirme uygun olur

Bilinen risk faktörleri arasında düzensiz adet görme, geçirilmiş pelvik enfeksiyon, endometriozis, tüp cerrahisi, kemoterapi öyküsü veya belirgin erkek faktörü şüphesi sayılabilir. Yani süre beklemek her zaman en doğru yaklaşım değildir.

İlk görüşmede neler sorulur?

İlk değerlendirme çoğu zaman ayrıntılı öykü ile başlar. Şu başlıklar önemlidir:

• adet düzeni ve döngü aralığı
• ağrılı adet, ara kanama veya yoğun kanama olup olmadığı
• daha önce gebelik veya düşük öyküsü
• pelvik enfeksiyon, cerrahi, endometriozis veya miyom öyküsü
• cinsel ilişki sıklığı ve zamanlaması
• kullanılan ilaçlar
• kilo değişimi, aşırı egzersiz, tüylenme, akne, memeden süt gelmesi gibi hormonal ipuçları

Bu görüşmede tek bir belirti değil, örüntü aranır. Çünkü örneğin düzensiz adet, tüylenme ve akne birlikteliği ile düzenli adet ama tekrarlayan pelvik enfeksiyon öyküsü aynı şeyi düşündürmez.

Kadında temel test başlıkları nelerdir?

Kadın değerlendirmesinde en temel başlıklar şunlardır:

Yumurtlama oluyor mu?

Düzenli 21–35 günlük adet gören birçok kadında yumurtlama büyük olasılıkla vardır. Yine de klinik duruma göre bunu doğrulamak gerekebilir. Özellikle düzensiz döngülerde, kıllanma-akne eşlik ediyorsa veya gebe kalamama süreci uzuyorsa ovulasyon daha dikkatli değerlendirilir.

Rahim ve yumurtalıklar normal görünüyor mu?

Transvajinal ultrason çoğu zaman ilk görüntüleme basamağıdır. Rahim içi patolojiler, miyomlar, yumurtalık yapısı ve antral folikül sayısı hakkında ipucu verir.

Tüpler açık mı?

Tüplerin açık olup olmadığını değerlendirmede en sık kullanılan testlerden biri HSG’dir. Tüp tıkanıklığı varsa sperm ile yumurtanın buluşması zorlaşabilir.

Gerekiyorsa hormonal değerlendirme

Düzensiz adet, galaktore, tiroid belirtileri, hızlı kilo değişimi veya androjen fazlalığı düşündüren tablo varsa hormon testleri seçilmiş biçimde istenir.

Erkek partner neden aynı anda değerlendirilmelidir?

Bu nokta, Google’daki üst sıralardaki pek çok içerikte yeterince vurgulanmaz. Oysa güncel erkek infertilitesi kılavuzları, ilk değerlendirmede kadın ve erkeğin eş zamanlı incelenmesini önerir. Bunun en temel nedeni şudur: infertilite sadece kadın kaynaklı bir sorun değildir ve erkek faktörü tek başına ya da birlikte etkili olabilir.

Bu yüzden semen analizi çoğu çiftte erken dönemde yapılmalıdır. Kadının çok sayıda testten geçip erkeğin aylar sonra değerlendirilmesi, gereksiz zaman kaybına yol açabilir.

Hangi testler herkeste rutin değildir?

İyi infertilite değerlendirmesi “ne kadar çok test, o kadar iyi” mantığıyla yapılmaz. Aşağıdaki testler her kadında otomatik olarak gerekmez:

• ayrıntılı hormon panelleri
• prolaktin (sadece ovulasyon bozukluğu, galaktore veya pituiter şüphe varsa)
• tiroid testleri (semptom varsa)
• laparoskopi (her infertilite hastasında rutin değil)
• endometrial biyopsi ile ovulasyon değerlendirmesi

Bu konu özellikle önemlidir. Çünkü internette hâlâ “21. gün progesteronuna bakılır, sonra herkes laparoskopiye gider” gibi kalıplaşmış anlatımlar görülebilir. Güncel yaklaşım daha seçici ve hedeflidir.

Ne zaman daha erken ve ayrıntılı inceleme gerekir?

Aşağıdaki durumlarda değerlendirmeyi geciktirmemek gerekir:

• 35 yaş üzeri olmak
• 40 yaş üzerinde gebelik planlamak
• adetlerin seyrek veya hiç olmaması
• geçirilmiş pelvik enfeksiyon veya dış gebelik öyküsü
• endometriozis belirtileri
• kemoterapi, radyoterapi veya yumurtalık cerrahisi öyküsü
• daha önce semen analizinde bozukluk saptanması

Bu gibi durumlarda “biraz daha deneyelim” yaklaşımı her zaman en iyi seçenek değildir.

Sık yanlış bilinenler

İnfertilite değerlendirmesinde önce sadece kadına bakılır

Hayır. Birçok çiftte kadın ve erkek eş zamanlı değerlendirilmelidir.

Her kadına aynı hormon testleri yapılır

Doğru değildir. Testler belirtilere ve döngü örüntüsüne göre seçilir.

Ultrasonda her şey normalse infertilite nedeni yoktur

Hayır. Tüp açıklığı, ovulasyon ve erkek faktörü ayrıca değerlendirilmelidir.

Laparoskopi infertilite değerlendirmesinde rutin bir ilk adımdır

Hayır. Klinik olarak gerekmedikçe rutin ilk basamak test değildir.

Kadında infertilite testleri çok sayıda gibi görünse de, iyi planlandığında aslında net bir yol haritası izler. En önemli nokta, değerlendirmeyi hem kadın hem erkek açısından birlikte düşünmek ve herkese aynı test listesini uygulamak yerine, öyküye göre hedefli ilerlemektir.