PCOS’ta Metformin Ne Zaman Kullanılır?

Özet

Metformin, PCOS konuşulurken en sık adı geçen ilaçlardan biridir. Bu nedenle birçok kadın “PCOS’um varsa metformin kullanmalı mıyım?” diye sorar. Yanıt her zaman evet değildir. Metformin özellikle metabolik hedefler için düşünülür; yani insülin direnci, kan şekeri dengesi, lipid profili ve kilo-metabolik riskler ön plandaysa daha anlamlı hale gelir.

Metformin PCOS’u tamamen ortadan kaldıran bir ilaç değildir. Doğru hastada yararlı olabilir; yanlış beklentiyle kullanıldığında ise hayal kırıklığı yaratabilir.

Metformin PCOS’ta ne işe yarar?

Metformin, vücudun insüline verdiği yanıtı iyileştirmeye yardımcı olabilir. PCOS’ta insülin direnci sık görüldüğü için bu etki bazı kadınlarda önemlidir. Metformin kullanıldığında hedeflenen başlıklar şunlar olabilir:

• kan şekeri dengesini desteklemek
• insülin direnciyle ilişkili metabolik riskleri azaltmak
• lipid profiline katkı sağlamak
• bazı kadınlarda adet düzenini desteklemek
• yüksek metabolik riskte yaşam tarzı planına ek olmak

Bu nedenle metformin en çok metabolik değerlendirme sonucuna göre konuşulur.

Kimlerde daha çok düşünülür?

Metformin özellikle şu durumlarda gündeme gelebilir:

• insülin direnci veya bozulmuş glukoz toleransı
• kilo ve bel çevresi artışıyla birlikte metabolik risk
• tip 2 diyabet riski
• kombine doğum kontrol hapının uygun olmaması
• adet düzensizliği için başka seçeneklerin kullanılamaması

Buna karşılık her PCOS tanısı alan kadının metformin kullanması gerekmez. Normal metabolik değerleri olan, gebelik istemeyen ve adet-tüylenme hedefleri farklı olan bir kadında başka seçenekler daha uygun olabilir.

Metformin adet düzenini sağlar mı?

Bazı kadınlarda adet aralıklarını düzenlemeye yardımcı olabilir. Ancak adet düzensizliği ve tüylenme gibi belirtilerde kombine doğum kontrol hapları çoğu zaman daha doğrudan hedefe yöneliktir. Eğer doğum kontrol hapı uygun değilse, tolere edilemiyorsa veya kişi kullanmak istemiyorsa metformin bazı durumlarda düşünülebilir.

Yani metformin adet için bazen yardımcıdır; ama herkes için ilk ve tek çözüm değildir.

Tüylenme ve aknede metformin yeterli midir?

Genellikle hayır. Metformin androjen belirtilerini doğrudan ve hızlı şekilde düzelten bir tedavi gibi düşünülmemelidir. Tüylenme ve akne daha çok androjen etkisiyle ilişkili olduğundan, tedavide kombine hormonal yöntemler, seçilmiş anti-androjenler, dermatolojik tedaviler ve lazer gibi seçenekler daha fazla rol oynayabilir.

Metformin metabolik zemine katkı sağlayabilir; ama tüylenme tedavisinde tek başına beklenti yüksek tutulmamalıdır.

Gebelik isteyen PCOS hastasında yeri nedir?

Gebelik planı varsa metformin tek başına en etkili yumurtlama tedavisi değildir. PCOS’a bağlı yumurtlama sorunu olan kadınlarda ovulasyon indüksiyonu için daha etkili ilaç seçenekleri vardır. Metformin bazı durumlarda yardımcı olabilir; ama önce yaş, yumurtlama düzeni, tüplerin durumu, sperm analizi ve infertilite süresi değerlendirilmelidir.

Bu nedenle gebelik isteyen bir kadında metformin kararı, genel infertilite planının bir parçası olarak verilmelidir.

Yan etkiler ve kullanımda dikkat edilenler

Metformin en sık mide-bağırsak yan etkileri yapabilir:

• bulantı
• gaz
• ishal
• karın rahatsızlığı
• iştah değişikliği

Bu yan etkiler çoğu zaman doza bağlıdır. Bu nedenle düşük dozla başlamak, kademeli artırmak ve bazı hastalarda uzatılmış salınımlı formları tercih etmek toleransı artırabilir. Uzun süreli kullanımda hekim gerekli görürse B12 düzeyi gibi ek konular da değerlendirilebilir.

Sık yanlış bilinenler

PCOS varsa metformin şarttır

Hayır. Metformin özellikle metabolik hedeflerde düşünülür; herkes için otomatik değildir.

Metformin zayıflama ilacıdır

Doğru değildir. Kilo-metabolik hedeflere katkı sağlayabilir ama tek başına zayıflama ilacı olarak görülmemelidir.

Metformin tüylenmeyi hızlıca geçirir

Hayır. Tüylenme için çoğu zaman başka tedavi seçenekleri gerekir.

Gebelik isteyen herkes metforminle gebe kalır

Doğru değildir. Gebelik planında yumurtlama tedavisi ve infertilite değerlendirmesi ayrıca yapılmalıdır.

PCOS’ta metformin, doğru seçilmiş hastada değerli bir ilaçtır. Ancak en iyi sonuç, ilacı “PCOS ilacı” diye değil; metabolik risk, adet düzeni ve gebelik planı içindeki yerini anlayarak kullandığımızda alınır.