Şankroid Nedir? Ağrılı Genital Yara, Bulaşma ve Tedavi

Özet

Şankroid, cinsel yolla bulaşan ve genital bölgede ağrılı yaralara yol açabilen bakteriyel bir enfeksiyondur. Etken bakteri Haemophilus ducreyi’dir. Günümüzde herpes ve sifiliz kadar sık görülmez; ancak genital ülser yapan hastalıklar arasında mutlaka akılda tutulması gerekir.

Bu hastalık en çok şu nedenle önemlidir: Genital bölgede yara olduğunda birçok kişi bunu tek başına “uçuk”, “tahriş” ya da “küçük bir iltihap” gibi düşünebilir. Oysa genital ülserler arasında ayrım yapmak her zaman muayene ve uygun test gerektirir.

Şankroid nasıl bir hastalıktır?

Şankroid, cinsel temasla bulaşan bakteriyel bir enfeksiyondur. En tipik bulgusu ağrılı genital ülser yani ağrılı yara gelişmesidir. Bazı kişilerde kasık lenf bezlerinde ağrılı şişlik de eşlik eder. Bu şişlik bazen iltihap toplayan hassas kitleler haline gelebilir.

Yani şankroid yalnızca ciltte küçük bir yara olarak kalmayabilir; çevre dokuları ve lenf bezlerini de etkileyebilir.

Şankroid nasıl bulaşır?

Şankroid çoğunlukla cinsel temasla bulaşır. Genital bölgede oluşan yaralar ve enfekte salgılar bulaşta rol oynar. Korunmasız cinsel temas riski artırır.

Burada önemli olan nokta, şankroidin tek başına bulaşması kadar, genital ülser varlığının diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların geçişini de kolaylaştırabilmesidir. Bu nedenle tek bir enfeksiyon saptansa bile başka CYBH’ler açısından da değerlendirme gerekir.

Şankroid belirtileri nelerdir?

En sık görülen belirtiler şunlardır:

• genital bölgede ağrılı yara
• yaranın çevresinde hassasiyet
• kasıkta ağrılı şişlik
• bazen akıntı veya irritasyon hissi
• ilişkide ya da idrar yaparken rahatsızlık

Yara çoğu zaman tek olabilir ama birden fazla da görülebilir. Her genital yara aynı görünmediği için, yalnızca görüntüye bakarak kesin tanı koymak doğru değildir.

Şankroid yarası nasıl görünür?

Klasik tarifte yara:

• ağrılıdır
• kenarları düzensiz olabilir
• kolay tahriş olabilir
• bazen iltihaplı ya da yumuşak tabanlı görünür

Ancak pratikte genital ülserlerin görünümü her hastada birebir aynı olmaz. Bu yüzden “internette fotoğrafa benzettim” yaklaşımı güvenilir değildir.

Şankroid ile herpes ya da sifiliz nasıl karışır?

Bu çok önemli bir konudur. Genital bölgede yara yapan en sık hastalıklar arasında herpes ve sifiliz daha öne çıkar. Şankroid bunlarla karışabilir.

• Herpes: Genellikle ağrılıdır ama kabarcıklarla başlayabilir.
• Sifiliz: İlk yara çoğu zaman ağrısızdır.
• Şankroid: Daha çok ağrılı ülser ve kasık bezlerinde hassasiyet ile düşünülür.

CDC yaklaşımında da şankroid düşündüren ülserlerde herpes ve sifiliz mutlaka dışlanmalıdır. Yani tanı sadece “bu yara ağrılı, o halde şankroid” şeklinde konmaz.

Tanı nasıl konur?

Tanı bazen doğrudan laboratuvarla, bazen de klinik değerlendirmeyle düşünülür. Ancak pratikte en önemli nokta ayırıcı tanıdır. Genital ülseri olan bir kişide çoğu zaman şu başlıklar birlikte değerlendirilir:

• sifiliz testleri
• herpes için değerlendirme
• HIV testi
• gerekirse diğer CYBH testleri

Doğrudan etken bakteriyi saptayan testler her merkezde kolay erişilebilir olmayabilir. Bu nedenle tanı çoğu zaman klinik tablo ve dışlama mantığıyla ilerler.

Tedavi nasıl yapılır?

Şankroid bakteriyel bir enfeksiyondur ve uygun antibiyotiklerle tedavi edilir. CDC tedavi rehberinde etkili antibiyotik seçeneklerinin enfeksiyonu iyileştirdiği, belirtileri düzelttiği ve başkalarına bulaşı azaltmaya yardımcı olduğu belirtilir.

Burada en önemli nokta şudur:

• kendi kendine krem kullanmak yeterli değildir
• tanı netleşmeden rastgele ilaç kullanmak doğru değildir
• partner değerlendirmesi de önemlidir

Ayrıca tedavi başlandıktan sonra yaranın ve kasık şişliğinin düzelip düzelmediği kontrol edilmelidir.

Partnerin değerlendirilmesi neden önemlidir?

Cinsel partnerin de değerlendirilmesi gerekir. Çünkü kişi belirti vermese bile enfekte olabilir. CDC’ye göre şankroid tanısı alan kişinin yakın dönemde cinsel temas ettiği partnerleri de muayene ve tedavi açısından değerlendirilmelidir.

Bu yaklaşım hem yeniden bulaşı önlemek hem de zinciri kırmak açısından önemlidir.

Ne zaman hızlı değerlendirme gerekir?

Aşağıdaki durumlarda genital yarayı bekletmek doğru değildir:

• ağrılı genital ülser varsa
• kasıkta şiş ve hassas bezeler geliştiyse
• idrar yaparken belirgin ağrı varsa
• yeni cinsel partner öyküsü varsa
• ateş veya genel halsizlik eşlik ediyorsa
• HIV ya da başka CYBH riski düşünülüyorsa

Genital yara, kendi kendine tanı konacak bir tablo değildir. Özellikle ağrılı ülserlerde hızlı değerlendirme gerekir.

Sık yanlış bilinenler

Genital yara varsa kesin herpes vardır

Hayır. Şankroid, sifiliz ve başka nedenler de genital yara yapabilir.

Şankroid çok nadir olduğu için düşünmeye gerek yoktur

Doğru değildir. Daha nadir olabilir ama genital ülser ayırıcı tanısında yer alır.

Yara ağrılıysa sifiliz değildir, o yüzden test gerekmez

Hayır. Genital ülserlerde ayırıcı tanı laboratuvarla desteklenmelidir.

Kendi kendine krem sürmek yeterlidir

Doğru değildir. Bakteriyel enfeksiyonda uygun tedavi ve partner değerlendirmesi gerekir.

Şankroid, sık görülmeyen ama genital ülser ayırıcı tanısında önemli yeri olan bir cinsel yolla bulaşan enfeksiyondur. Ağrılı genital yara ve kasıkta hassas şişlik varsa tanıyı tahmin etmeye çalışmak yerine, sifiliz ve herpes dahil diğer nedenlerle birlikte değerlendirme yapmak en güvenli yaklaşımdır.