Özet
Endometriozis, rahmin içini döşeyen dokuya benzeyen hücrelerin rahim dışında yerleşmesiyle gelişen kronik bir jinekolojik durumdur. En sık yumurtalıklarda, tüplerde, rahim çevresinde ve pelvis zarında görülür. Bazı kadınlarda mesane veya bağırsak da etkilenebilir. Daha nadir olarak pelvis dışındaki alanlarda da saptanabilir.
Bu hastalık sadece “adet sancısı biraz fazla olmak” değildir. Kimi kadınlarda günlük yaşamı bozan pelvik ağrıya yol açarken, kimilerinde belirti çok silik olabilir. Hatta bazen ilk dikkat çeken konu gebe kalmakta zorlanma olur.
Endometriozis tam olarak ne demektir?
Rahim iç tabakası her ay hormonların etkisiyle kalınlaşır ve gebelik olmazsa adet kanamasıyla dökülür. Endometrioziste buna benzeyen doku rahim dışında bulunduğu için yine hormonal döngüden etkilenir. Ancak bulunduğu alandan vücuttan kolayca atılamadığı için çevrede iltihap, yapışıklık, ağrı ve bazen kist oluşumuna yol açabilir.
Bu yüzden hastalığın etkisi yalnızca dokunun varlığıyla değil, çevrede oluşturduğu reaksiyonla da ilgilidir.
Vücudun hangi bölgelerini etkileyebilir?
En sık görülen alanlar şunlardır:
- yumurtalıklar
- fallop tüpleri
- rahmin dış yüzeyi
- pelvis zarı
- bağırsak ve mesane çevresi
Daha nadir olarak göğüs boşluğu gibi pelvis dışındaki alanlarda da olabilir. Döngüyle ilişkili bağırsak yakınmaları, idrar yaparken ağrı veya çok nadiren adet döneminde öksürükle gelen kanama gibi sıra dışı belirtiler bu nedenle önemlidir.
Neden bu kadar farklı belirtiler yapar?
Endometriozis herkesde aynı davranmaz. Hastalığın yerleşim yeri, derinliği, çevrede yapışıklık yapıp yapmadığı ve kişinin ağrı algısı tabloyu değiştirir. Ayrıca şikâyetin şiddeti her zaman hastalığın yaygınlığını birebir göstermez. Bazen küçük odaklar çok ağrılı olabilir, bazen daha yaygın hastalık daha az belirti verebilir.
Bu nedenle “ağrım çok değilse endometriozis olamaz” düşüncesi doğru değildir.
Endometriozis sadece çikolata kisti midir?
Hayır. Bu da çok sık karıştırılır. Çikolata kisti, yumurtalıkta yerleşen ve kan içerikli kistik yapı oluşturan endometriozis şeklidir. Ama endometriozis bununla sınırlı değildir. Yumurtalıkta kist olmadan da bağırsak, mesane, rahim çevresi veya pelvis zarında odaklar bulunabilir.
Yani ultrasonla çikolata kisti görülmemesi, endometriozis ihtimalini tamamen dışlamaz.
Tanı her zaman ameliyatla mı konur?
Geleneksel olarak laparoskopi kesin tanıyı doğrulayan yöntemlerden biri kabul edilmiştir. Ancak güncel yaklaşımda iyi alınmış öykü, jinekolojik muayene, ultrason ve gerektiğinde MRI ile çok güçlü klinik şüphe oluşabilir. Başlangıç değerlendirmesinin her zaman ameliyatla başlaması gerekmez.
Bu nokta önemlidir; çünkü tanı gecikmesinin en önemli nedenlerinden biri, yıllarca şiddetli ağrının “normal adet sancısı” gibi görülmesidir. Şikâyetlerin örüntüsü çoğu zaman ilk ipucunu verir.
Hangi durumda daha erken değerlendirme gerekir?
Aşağıdaki durumlarda endometriozis açısından değerlendirme geciktirilmemelidir:
- günlük yaşamı durduran adet ağrısı
- ilişki sırasında veya sonrasında derin ağrı
- dışkılama ya da idrar yaparken adetle ilişkili ağrı
- tekrarlayan yoğun şişkinlik ve bağırsak yakınmaları
- gebe kalmakta zorlanma
- ağrı kesicilere rağmen giderek kötüleşen pelvik ağrı
Burada özellikle döngüyle ilişkili bağırsak ve mesane belirtileri üst sıralardaki birçok içerikte eksik anlatılır. Oysa klinikte çok yol göstericidir.
Sık yanlış bilinenler
Endometriozis sadece yumurtalık kisti demektir
Hayır. Yumurtalık dışında da görülebilir.
Çok ağrım yoksa endometriozis olamam
Doğru değildir. Bazı kadınlarda hastalık belirgin ağrı olmadan seyredebilir.
Tanı için mutlaka hemen ameliyat olmak gerekir
Her zaman değil. Muayene ve görüntüleme ile güçlü klinik değerlendirme yapılabilir.
Endometriozis kanser demektir
Hayır. Kronik ve bazen yaşam kalitesini çok bozan bir hastalıktır, ama doğrudan kanser olarak tanımlanmaz.
Endometriozis, yalnızca ağrılı adetle sınırlı olmayan, çok farklı biçimlerde ortaya çıkabilen bir hastalıktır. Erken değerlendirme, hem yaşam kalitesini hem de tedavi planını belirgin biçimde etkileyebilir. Özellikle yıllardır süren ama “normal” denerek ötelenmiş ağrı varsa bu tabloyu ciddiye almak gerekir.
Sık Sorulan Sorular
- Endometriozis nedir?
- Rahim iç tabakasına benzeyen dokunun rahim dışında yerleşmesiyle gelişen kronik bir jinekolojik durumdur.
- Endometriozis sadece yumurtalıkta mı olur?
- Hayır. Yumurtalık dışında tüpler, pelvis zarı, bağırsak ve mesane çevresinde de görülebilir.
- Her endometrioziste çikolata kisti olur mu?
- Hayır. Çikolata kisti endometriozisin sadece yumurtalıktaki bir şeklidir.
- Tanı için ameliyat şart mı?
- Her zaman değil. Öykü, muayene, ultrason ve gerektiğinde MRI tanıda önemli bilgiler sağlayabilir.
- Endometriozis kısırlık yapar mı?
- Bazı kadınlarda gebe kalmayı zorlaştırabilir; ancak her endometriozisli kadında infertilite olacak diye bir kural yoktur.
İlgili Yazılar
Muayene ve klinik değerlendirme için randevu oluşturun
Sağlık durumunuzla ilgili bireysel değerlendirme için randevu sayfasından talep oluşturabilirsiniz.
Randevu Talebi