Tekrarlayan Vajinal Mantar Enfeksiyonu Neden Olur?

Özet

Vajinal mantar enfeksiyonu çok yaygın bir sorundur. Birçok kadın hayatının bir döneminde en az bir kez bu tabloyu yaşar. Ancak bazı kadınlarda enfeksiyon ara sıra değil, tekrar tekrar olur. İşte bu noktada değerlendirme yaklaşımı değişir. Çünkü sık tekrarlayan kaşıntı ve akıntıyı her seferinde otomatik olarak “yine mantar oldum” diye yorumlamak doğru olmayabilir.

Tekrarlayan mantar enfeksiyonunda önemli olan sadece yakınmayı geçirmek değil, neden tekrar ettiğini anlamaktır. Bazen gerçekten tekrarlayan kandida enfeksiyonu vardır, bazen ise mantara benzeyen ama aslında farklı bir sorun söz konusudur.

Tekrarlayan mantar enfeksiyonu ne demektir?

Tekrarlayan vajinal mantar enfeksiyonu, bir yıl içinde birden fazla semptomatik atak yaşanması durumudur. Bu tablo tek seferlik mantardan farklıdır. Çünkü burada sadece kısa süreli rahatlama değil, tekrar riskini azaltacak bir plan gerekir.

Tekrarlayan tablo çoğu kadında moral bozucudur. Kaşıntı, yanma, hassasiyet ve ilişki sırasında rahatsızlık yaşam kalitesini ciddi etkileyebilir.

En sık belirtiler nelerdir?

Tekrarlayan mantar enfeksiyonunda en sık görülen belirtiler şunlardır:

• yoğun kaşıntı
• vajina girişinde yanma ve tahriş
• dış genital bölgede kızarıklık
• bazen pütürlü veya koyu kıvamlı beyaz akıntı
• ilişki sırasında ağrı veya hassasiyet
• idrar yaparken dış bölgede yanma hissi

Koku çoğu zaman mantarda belirgin ön planda değildir. Yoğun koku varsa bakteriyel vajinozis gibi başka nedenler daha çok düşünülür.

Neden bazı kadınlarda tekrar eder?

Tekrarlayan mantar enfeksiyonunda bazen belirgin bir neden bulunur, bazen de hiçbir açık neden saptanmaz. Daha sık düşündüğümüz başlıklar şunlardır:

• sık antibiyotik kullanımı
• diyabet veya kan şekeri kontrolünün bozuk olması
• bağışıklık sistemini etkileyen durumlar
• gebelik
• bazı hormonal değişiklikler
• yanlış veya gereksiz vajinal ürün kullanımı

Ama önemli bir nokta vardır: Tekrarlayan mantar yaşayan birçok kadında da belirgin bir risk faktörü bulunmayabilir. Bu nedenle kişi kendini “bir şeyi yanlış yaptım” diye suçlamamalıdır.

Her kaşıntı gerçekten mantar mıdır?

Hayır. Bu, en sık yapılan hatalardan biridir. Vajinal kaşıntı ve yanma şu durumlarda da görülebilir:

• bakteriyel vajinozis
• trikomonas
• vulvar dermatit veya egzama
• liken skleroz
• vulvodini
• genital herpesin erken dönemi veya tahriş sonrası iyileşme dönemi

Özellikle her atakta rastgele mantar ilacı kullanıp kısa süre rahatlayıp sonra yeniden aynı şikâyeti yaşamak, tanının doğrulanması gerektiğini düşündürür.

Ne zaman kültür ve ileri değerlendirme gerekir?

Aşağıdaki durumlarda daha dikkatli değerlendirme gerekir:

• yılda birden çok kez tekrarlıyorsa
• standart tedaviye rağmen geçmiyorsa
• çok kısa sürede geri dönüyorsa
• akıntı yapısı alışılmış mantar tablosuna benzemiyorsa
• koku baskınsa
• dış genital bölgede çatlak, yara veya belirgin cilt değişikliği varsa

Bu gibi durumlarda kültür veya PCR gibi yöntemlerle tanının doğrulanması, ayrıca non-albicans kandida türleri açısından düşünmek önemlidir. Çünkü her kandida türü aynı tedaviye aynı yanıtı vermez.

Tedavi neden tek dozla sınırlı kalmayabilir?

Tekrarlayan mantar enfeksiyonunda tedavi çoğu zaman tek dozluk basit yaklaşımdan daha farklı planlanır. Önce mevcut atağın daha uzun süreli tedavisi, sonra da bazı kadınlarda koruyucu/idarame tedavisi gerekebilir. Burada amaç sadece mevcut yakınmayı bastırmak değil, geri gelme ihtimalini azaltmaktır.

Bu yüzden sık tekrarlayan tabloda internetten alınan tek doz önerileri çoğu zaman yetersiz kalır.

Sık yanlış bilinenler

Her kaşıntı mantardır

Hayır. Kaşıntı birçok vajinal ve vulvar sorunda görülebilir.

Mantar sık tekrarlıyorsa mutlaka hijyen sorunum vardır

Doğru değildir. Bu tablo çoğu zaman hijyen eksikliğiyle açıklanmaz.

Tek doz ilaç her seferinde yeterli olur

Her zaman değil. Tekrarlayan mantarda daha uzun plan gerekebilir.

Koku da varsa yine mantardır

Hayır. Belirgin koku daha çok başka enfeksiyonları düşündürür.

Tekrarlayan vajinal mantar enfeksiyonu can sıkıcı ama yönetilebilir bir tablodur. En önemli adım, her yakınmayı otomatik olarak mantar kabul etmemek ve gerçekten tekrar eden mantar mı, yoksa benzer belirti veren başka bir durum mu olduğunu netleştirmektir. Doğru tanı, gereksiz tekrar tedavilerini azaltır.